ارزیابی دیدگاه ونزبرو درباره «اعجاز قرآن»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه تهران(پردیس فارابی)

2 دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران(پردیس فارابی)

چکیده

برخی خاورشناسان، به بررسی اعجاز قرآن پرداخته­اند. جان ادوارد ونزبرو قرآن­پژوه نام­دار امریکایی، از زمره آن­هاست. وی در بحث اعجاز، نخست به گونه­شناسی ابن­قتیبه درباره معجزات انبیا و به­ویژه جایگاه موسیA اشاره می­کند و با بررسی مفاهیم اصطلاحاتی چون: «کتاب»، «کلمه»، کلمات»، «کلم»‌، «کلام‌الله» و «قول» که به باور وی مرتبط با اعجازند، آن­ها را با وحی موسوی یا آموزه­های عهد عتیق (هم­چون دستور آفرینش یا بیان ضمنی اراده الهی) پیوند می­دهد. وی لغت «کتاب» را در آیاتی که محتوای جدلی صریحی دارند، به معنای «سلطان» می­داند و بر دشواری تشخیص «کتاب» در معنای «قرآن» تأکید می­ورزد. سپس آیات دال بر ضرورت وجود کتاب مقدس (نیاز به تایید کتبی کلام­الله) را بازتاب­دهنده جدال یهودی-مسیحی برمی­شمرد و افزون بر «کتاب»، برخی موارد کاربرد «کلمات»، «کلام­الله» و «قول» را نیز به مفهوم «قرآن» می­خواند. در ادامه، عبارات «نَصِیبًا مِّنَ الْکِتَابِ»، «تَفْصِیلَ الْکِتَابِ» و «کلم» را بر وحی موسوی اطلاق می‌کند و هم­نشینی «نبوت» و «کتاب» یا «الکتاب»، «الحکم» و «النبوة» را به یهودیان اختصاص می‌دهد و به گزارش مواجهه کعب با عمر اشاره می­کند. هم­چنین پنج مورد از مجموع نُه مرتبه کاربرد «کتاب­الله» را به حکم و فرمان تفسیر می­کند، و در نهایت بیان می‌دارد که «کلمات»، «کلمه» و «قول»، برای بیان اراده الهی نیز به­کار می­روند و مشابه بیان ضمنی اراده الهی در عهد عتیق یا دستور آفرینش هستند. پژوهش حاضر، مستندات ونزبرو را از قرآن و عهدین بررسی می‌کند و با روش تحلیلی-انتقادی، به ارزیابی آراء وی می پردازد. بررسی دیدگاه ونزبرو درباره اعجاز قرآن، نشان می­دهد وی با طرح شبهات، تلاشی نافرجام کرده تا اعجاز قرآن را زیر سوال ببرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Evaluation of Wansbrough’s View to the Miraculousness of the Qurān

نویسندگان [English]

  • Hasan Rezaee Haftador 1
  • fateme najjarzadehgan 2
2 university of tehran
چکیده [English]

Some orientalists have examined the miraculousness of the Qurān. John Edward Wansbrough, the outstanding American Qurān researcher is one of them. In his discussion of the miraculousness concept, Wansbrough first refers to Ibn Qutayba’s typology of the prophets’ miracles in general and the status of Moses (a) in particular. Examining the concepts of the terms such as “kitāb,” “kalima,” “kalimāt,” “kalama,” “kalāmullāh,” and “qawl” – which are deemed by him as related to miraculousness – he links them to the revelations made to Moses (a) or the teachings of the Old Testament (e.g., the order of creation or the implied description of the Divine Will). He takes the word “kitāb” in the verses with clear dialectic content to mean “sulṭān” and emphasizes the difficulty of identifying the word “kitāb” as the Qurān. He then introduces the verses on the necessity of the existence of the Bible (i.e., the necessity of having the written confirmation of the Divine Book) as a reflection of the Judo-Christian controversy, and in addition to “kitāb,” interprets some applications of the terms “kalimāt,” “kalāmullāh,” and “qawl” as the Qurān. Next, he attributes the phrases “naṣīban min al-kitāb,” “tafṣīl al-kitāb,” and “kalama” to the revelation onto Moses (a), and exclusively attributes the juxtaposition of “nubuwwat” and “kitāb” or “al-kitāb,” “al-hukm,” and “al-nubuwwa” to the Judaists and refers to the encounter between Ka‘b and ‘Umar. He also interprets five out of nine cases of the use of the term “kitābullāh” as order and command. Finally, he maintains that the terms “kalimāt,” “kalima,” and “qawl” are also used to express the Divine Will and are similar to the implied reference to the Divine Will in the Old Testament or the order of creation. This study investigates Wansbrough’s evidences taken from the Qurān and the Testaments, and evaluates his views using an analytical-critical approach. The examination of Wansbrough’s stance to the miraculousness of the Qurān reveals that the doubts he casts are fruitless efforts to question the miraculousness of the Qurān.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Wansbrough
  • Quranic Studies
  • Miraculousness of the Qurān
  • Terms Expressing Miraculousness
  • Early form of miraculousness
  • قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند، دارالقرآن الکریم، تهران: 1415ق.
  • کتاب مقدس، ترجمه فاضل­خان همدانی، انتشارات اساطیر، تهران: 1380ش.
  • آلتی قولاچ، طیار، المصحف الشریف المنسوب الی علی بن ابی طالبA، بی­نا، استانبول: ۱۴۳۲ق.
  • ابن­حجر عسقلانی، احمدبن علی، فتح الباری شرح صحیح البخاری، منشورات محمد­علی بیضون، بیروت: 1424ق.
  • ابن­خلدون، عبدالرحمان، مقدمه ابن­خلدون، علمی فرهنگی، تهران: 1366ق.
  • ابن­سعد، محمد، الطبقات الکبری، دار­الکتب العلمیة، بیروت: 1410ق.
  • ابن­شبه، ابو­زید عمر، تاریخ المدینة المنوره، دار­الفکر، قم:1410ق.
  • ابن­شعبه حرانی، حسن­بن علی، تحف العقول، بی­نا، قم: 1363ش.
  • ابن­شهر آشوب، محمد­بن علی، مناقب آل أبی طالب، بی­نا، قم: 1379ش.
  • ابن‌کثیر، اسماعیل­بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، دار­الکتب العلمیة، بیروت: 1419ق.
  • ابوریه، محمود، اضواء علی السنة المحمدیة او دفاع عن الحدیث، مؤسسه انصاریان، قم: بی­تا.
  • ارزقی، محمد­بن عبدالله، اخبار مکة و ما جاء فیها من الاثار، دار­الاندلس، بیروت: 1416ق.
  • بیضاوی، عبدالله­بن عمر، أنوار التنزیل و أسرار التأویل، دار إحیاء التراث العربی، بیروت: 1418ق.
  • خویی، ابوالقاسم، البیان فی تفسیرالقرآن، بی­نا، بیروت: 1408ق.
  • زمخشری، محمود­بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، دار­الکتاب العربی، بیروت: 1407ق.
  • سیوطی، عبدالرحمان، تاریخ الخلفا، دار­الصدر، بیروت: 1417ق.
  • _____، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، بی­نا، قم: 1404ق.
  • صنعانی، عبدالرزاق­بن همام، المصنف، المجلس العلمی، بیروت: 1403ق.
  • طباطبائی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، بیروت: 1417ق.
  • طبرسی، فضل­بن حسن، مجمع البیان لعلوم القرآن، انتشارات ناصرخسرو، تهران: 1372ش.
  • طبری، محمد­بن جریر، تاریخ الطبری، دار­التراث، بیروت: 1967م.
  • ____، جامع البیان عن تاویل آی القرآن، دار­المعرفة، بیروت: 1412ق.
  • طوسی، محمد­بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، دار إحیاء التراث العربی، بیروت: بی­تا.
  • فخررازی، محمد­بن عمر، التفسیر الکبیر، دار احیاء التراث العربی، بیروت: 1420ق.
  • کلینی، محمد­بن یعقوب، الکافی، الإسلامیة، تهران: 1407ق.
  • لمیلم، عبد­العزیز، وضع الموالی فی الدولة الامویة، موسسه­الرساله، بیروت: 1990.
  • مفید، محمد­بن محمد ، الإختصاص، دارالمفید، بیروت: 1413ق.
  • مقدسی، مطهر­بن طاهر، البدء و التاریخ، مکتبة الثقافة الدینیة، بی­جا: بی­تا.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دار­الکتب الإسلامیة، تهران: 1371ش.
  • یعقوبی،احمد، تاریخ یعقوبی، دار صادر، بیروت: بی­تا.
دوره 16، شماره 31 - شماره پیاپی 31
سال 16، شماره 31، پاییز و زمستان 1400 ش-1443 ق
بهمن 1400
صفحه 217-242
  • تاریخ دریافت: 27 تیر 1400
  • تاریخ بازنگری: 10 مهر 1400
  • تاریخ پذیرش: 27 دی 1400
  • تاریخ اولین انتشار: 01 بهمن 1400