نقد نظر ونزبرو مبنی بر تدوین قرآن در قرن سوم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه گیلان،

چکیده

چکیده
یکی از مباحث مهم در تاریخ قرآن، مسئله جمع و تدوین قرآن است. بسیاری از خاورشناسان، با استناد به روایاتی که تدوین مصحف کامل را به زمان پس از رحلت پیامبر (ص) مربوط می‌دانند، در اصالت متن قرآن حاضر تشکیک کرده و به نوعی در صدد اثبات تحریف لفظی آن برآمده‌اند. این شبهات در صورت اثبات تدوین مصحف کامل در زمان پیامبر اکرم (ص)، قابل پاسخ‌گویی خواهد بود. در این پژوهش، اسناد روایات دال بر تدوین مصحف کامل در زمان پیامبر (ص)، با روش تحلیل اسناد، از دیدگاه رجالی ارزیابی و پس از بررسی تک‌تک احادیث، این نکته اثبات شده است که بیشتر این روایات، از نظر سندی، دارای اسنادی صحیح یا دست‌کم حسن است و تنها شمار اندکی از این روایات، دارای ضعف سندی است.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A critique of John Wensbrough's theory based on the formulation of the Qur'an in the third century

نویسنده [English]

  • Nowruz Amini
Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, University of Guilannorouz.amini@guilan.ac.ir
چکیده [English]

Abstract
One of the important issues in the history of the Qur'an is the issue of collecting and compiling the Holy Qur'an. Many orientalists, based on the narrations that relate the compilation of the complete Qur'an to the time after the death of the Prophet (PBUH), have doubted the authenticity of the text of the present Qur'an and have somehow tried to prove its literal distortion. These doubts can be answered if the complete Mushaf is compiled in the time of the Holy Prophet (PBUH). In this study, the documents of the narrations indicating the compilation of the complete Mus'haf during the time of the Prophet (PBUH) have been evaluated from the rijali point of view by analyzing the documents, and after examining each of the hadiths, it has been proved that most of these narrations have authentic documents or at least reliable, and only a small number of these narrations have a weak document.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Qur’an collection
  • Wensbrough
  • Quran compilation
  • Mushaf
  • compilation narrations

منابع

  1. آلبانی، محمد ناصرالدین، ارواء الغلیل فی تخریج احادیث منار السبیل، المکتب الاسلامی، بیروت: دوم، 1405.
  2. ابن‌ابی‌شیبه، عبدالله بن محمد، المصنف، تحقیق: سعید لحام، دارالفکر، بیروت: 1989.
  3. ابن‌اثیر، عزالدین ابوالحسن، اسد الغابة فی معرفة الصحابه، دارالکتاب العربی، بیروت: بی‌تا.
  4. ابن‌بطریق، یحیی بن حسن، عمدة عیون صحاح الاخبار فی مناقب امام الابرار، انتشارات اسلامی، قم: 1407.
  5. ابن‌جعد، علی، مسند ابن‌جعد، روایت و جمع: عبدالله بن محمد بغوی، دارالکتب العلمیه، بیروت: دوم، 1996.
  6. ابن‌جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن، الموضوعات، تحقیق: عبدالرحمن محمد عثمان، المکتبه السلفیه، مدینه: 1966.
  7. ابن‌حبان، محمد، مشاهیر علماء الامصار، تحقیق: مرزوق ابراهیم، بیروت: دارالوفاء، 1411.
  8. ـــــــ، صحیح ابن‌حبان، تحقیق: شعیب الارنؤوط، الرساله، بیروت: دوم، 1414.
  9. ـــــــ، الثقات، حیدرآباد دکن: موسسه الکتب الثقافیه، 1973.
10. ـــــــ، کتاب المجروحین، تحقیق: محمود ابراهیم زاید، بی‌نا، بی‌جا: بی‌تا.
11. ابن‌حجر، احمد، الاصابة فی تمییز الصحابه، تحقیق: عادل احمد عبدالموجود، دارالکتب العلمیه، بیروت: 1415.
12. ـــــــ، تهذیب التهذیب، دارالفکر، بیروت: 1984.
13. ـــــــ، تقریب ‌التهذیب، مصطفی عبدالقادر عطاء، دارالکتب ‌العلمیه، بیروت: دوم، 1995.
14. ـــــــ، طبقات المدلسین، تحقیق: عاصم القریونی، مکتبة المنار، اردن: بی‌تا.
15. ابن‌حنبل، احمد، العلل، تحقیق: وصی‌الله بن محمود، دارالخانی، ریاض: 1408.
16. ـــــــ، مسند، دارصادر، بیروت، بی‌تا.
17. ابن‌خیاط، خلیفه، الطبقات، تحقیق: سهیل زکار، دارالفکر، بیروت: 1993.
18. ابن‌داود حلی، حسن، رجال، تحقیق: محمدصادق آل بحرالعلوم، حیدریه، نجف: 1972.
19. ابن‌سعد، محمد، الطبقات الکبیر، بیروت: دارصادر، بی‌تا.
20. ابن‌طاووس، علی بن موسی، الملاحم و الفتن، صاحب‌الامر، اصفهان 1416.
21. ابن‌عدی، عبدالله، الکامل فی ضعفاء الرجال، تحقیق: یحیی مختار غزاوی، دارالفکر، بیروت: سوم، 1988.
22. ابن‌ماکولا، حافظ، اکمال الکمال، داراحیاء التراث العربی، بیروت: بی‌تا.
23. ابن‌معین، یحیی، تاریخ ابن‌معین به روایت عثمان بن سعید دارمی، تحقیق: احمد محمد نورسیف، دارالمأمون للتراث، دمشق: بی‌تا.
24. ـــــــ، تاریخ ابن‌معین به روایت عباس بن محمد دوری، دارالقلم، بیروت: بی‌تا.
25. اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین، تحقیق: کاظم مظفرحیدریه،، نجف: دوم، 1965.
26. انصاری، محمد، معجم الرجال و الحدیث، بی‌نا، بی‌جا: بی‌تا.
  1. 27.  باجی، سلیمان بن خلف، التعدیل و التجریح، تحقیق: احمد بزار، وزارت اوقاف، مراکش: بی‌تا.
28. بخاری، محمد بن اسماعیل، الجامع الصحیح، دارالفکر، بیروت: 1981.
  1. 29.  ـــــــ، الضعفاء الصغیر، تحقیق: محمود ابراهیم‌ زید، دارالمعرفه، بیروت، 1986.
30. ـــــــ، التاریخ الکبیر، دیاربکر، مکتبه الاسلامیه، بی‌تا.
31. بروجردی، حسین، جامع احادیث الشیعه، المطبعه العلمیه، قم: 1399.
32. بروجردی، علی، طرائف المقال، تحقیق: مهدی رجائی، کتابخانه مرعشی، قم: 1410.
33. بل، ریچارد، درآمدی بر تاریخ قرآن، بازنگری: مونگمری وات، ترجمه: بهاءالدین خرمشاهی، مرکز ترجمه قرآن مجید به زبان‌های خارجی، قم: 1382.
34. بلاشر، رژیس، در آستانه قرآن، ترجمه: محمود رامیار، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران: پنجم، 1376.
35. بنداری، سلیمان، موسوعة رجال الکتب التسعه، دارالکتب العلمیه، بیروت: 1993.
36. بیهقی، احمد بن حسین، شعب الایمان، تحقیق: محمد سعید زغلول، دارالکتب العلمیه، بیروت: 1410.
37. ـــــــ، السنن الکبری، دارالفکر، بیروت: بی‌تا.
38. ترمذی، محمد بن عیسی، سنن الترمذی، تحقیق: عبدالوهاب عبداللطیف، دارالفکر، بیروت: دوم، 1983.
39. ـــــــ، الشمائل المحمدیه، تحقیق: عباس جلیمی، موسسه الکتب الثقافیه، بیروت: 2001.
40. تستری، محمدتقی، قاموس الرجال، جامعۀ مدرسین حوزه علمیه، قم: 1419.
41. تفرشی، مصطفی، نقد الرجال، آل‌البیت، قم: 1418.
42. حاکم نیشابوری، ابوعبدالله، المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: یوسف مرعشلی، بی‌نا، بی‌جا: بی‌تا.
43. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، آل‌البیت، قم: دوم، 1414.
44. حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال فی معرفة الرجال، تحقیق: جواد قیومی، موسسه نشر الفقاهه، قم: 1417.
45. خزاز قمی، علی بن محمد، کفایة الاثر، تحقیق: عبداللطیف حسنی کوه‌کمری، بیدار، قم: 1401.
46. خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطاء، دارالکتب العلمیه، بیروت: 1997.
47. خطیب تبریزی، محمد بن عبدالله، الاکمال فی اسماء الرجال، تحقیق: ابواسدالله بن محمد انصاری، بی‌نا، بی‌جا: بی‌تا.
48. خویی، ابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن، دارالزهراء، بیروت: چهارم، 1395.
49. ـــــــ، معجم رجال الحدیث، بی‌نا، بی‌جا: پنجم، 1992.
50. ذهبی، محمد، میزان الاعتدال، تحقیق: علی‌محمد البجاوی، دارالمعرفه، بیروت: 1382.
51. ـــــــ، الکاشف فی معرفه من له روایه فی کتب السته، تحقیق: محمد عوامه، دارالقبله، جده: 1992.
52. ـــــــ، سیر اعلام النبلاء، تحقیق: شعیب الارنؤوط، الرساله، بیروت: نهم، 1993.
53. ـــــــ، تذکرة الحفاظ، داراحیاء التراث العربی، بیروت: بی‌تا.
54. رازی، عبدالرحمن بن ابوحاتم، الجرح و التعدیل، داراحیاء التراث العربی، بیروت: 1952.
55. سیوطی، جلال‌الدین، الجامع الصغیر، دارالفکر، بیروت: 1981.
56. شبستری، عبدالحسین، الفائق فی روات و اصحاب الصادق (علیه السلام)، جامعه مدرسین حوزه علمیه، قم: 1418.
57. شهیدثانی، زین‌الدین بن علی، الرعایة فی علم الدرایه، تحقیق: محمدعلی بقال، مرعشی، قم: دوم، 1408.
58. صدوق، محمد بن‌ علی، الخصال، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، انتشارات اسلامی، قم: 1362.
59. ـــــــ، ثواب‌الاعمال و عقاب‌الاعمال، تحقیق: محمدمهدی خرسان، شریف رضی، قم: دوم، 1368.
60. ـــــــ، فضائل الاشهر الثلاثه، تحقیق: غلامرضا عرفانیان، دارالمحجة البیضاء، بیروت: دوم، 1992.
61. صنعانی، عبدالرزاق، المصنف، تحقیق: حبیب‌الرحمن اعظمی، بی‌جا: بی‌تا.
62. ضحاک، ابن‌ابوعاصم، الاحاد و المثانی، تحقیق: باسم فیصل جوابره، دارالدرایه، ریاض: 1991.
63. طبرانی، سلیمان بن احمد، کتاب الدعاء، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطاء، دارالکتب العلمیه، بیروت: 1413.
64. ـــــــ، المعجم‌الاوسط، تحقیق: قسم التحقیق بدارالحرمین، دارالحرمین، 1995.
65. ـــــــ، المعجم‌الکبیر، تحقیق: حمدی عبدالمجید السلفی، دار احیاء التراث العربی، بیروت: بی‌تا.
66. طبسی، محمدجعفر، رجال الشیعة فی اسانید السنه، موسسه معارف، قم: 1420.
67. طوسی، محمد بن حسن، الغیبة، تحقیق: عبادالله تهرانی، موسسه معارف، قم: 1411.
68. ـــــــ، رجال الطوسی، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، انتشارات اسلامی، قم: 1415.
69. ـــــــ، الفهرست، جواد قیومی، نشر الفقاهه، قم: 1417.
70. عجلی، احمد بن عبدالله، معرفة الثقات، مکتبه الدار، مدینه: 1405.
71. عقیلی، محمد بن عمرو، الضعفاء الکبیر، تحقیق: عبدالمعطی امین قلعه‌جی، دارالکتب العلمیه، بیروت: دوم، 1418.
72. عینی، محمود بن احمد، عمده القاری، دار احیاء التراث العربی، بیروت: بی‌تا.
73. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، دارالکتب الاسلامیه، تهران: پنجم، 1363.
74. کورانی عاملی، علی، معجم احادیث الامام المهدی، موسسۀ معارف اسلامی، قم: 1411.
75. متقی هندی، علی، کنزالعمال فی سنن الاقوال والافعال، تحقیق: بکری حیانی، الرساله، بیروت: 1409.
76. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، الوفا‌ء، بیروت: دوم، 1983.
77. مزی، یوسف، تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، تحقیق: بشار عواد معروف، الرساله، بیروت: چهارم، 1985.
78. مسلم نیشابوری، ابوالحسین، الصحیح، دارالفکر، بیروت: بی‌تا.
79. مغلطای، علاءالدین، اکمال تهذیب الکمال فی اسماء الرجال، تحقیق: عادل بن محمد، الفاروق الحدیثه، قاهره: 2001.
80. مناوی، محمد عبدالرئوف، فیض القدیر شرح الجامع الصغیر، تحقیق: احمد عبدالسلام، دارالکتب العلمیه، بیروت: 1994.
81. نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، انتشارات اسلامی، قم: پنجم، 1416.
82. نسائی، احمد بن علی، کتاب الضعفاء و المتروکین، دارالمعرفه، بیروت: 1986.
83. نمازی شاهرودی، علی، مستدرکات علم رجال الحدیث، شفق، تهران: 1412.
84. نوری، حسین، مستدرک الوسائل، آل‌البیت، بیروت: 1987.
85. نیل‌ساز، نصرت، خاورشناسنان و ابن‌عباس، علمی و فرهنگی، تهران: 1393.
86. هیثمی، نورالدین، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، دارالکتب العلمیه، بیروت: 1408.