نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
دکتری دانشگاه ادیان و مذاهب، رشته الهیات، گرایش قرآن و حدیث، دانشکده قرآن و حدیث، گروه علوم قرآنی
چکیده
کلیدواژه‌ها
عنوان مقاله [English]
نویسنده [English]
شهادت در منطق قرآن، مفهومی توحیدی و ارزشی است که بر ایمان، نیت الهی، ایثار آگاهانه، دفاع از حق، جهت‌گیری فی‌سبیل‌الله و باور به حیات برتر شهید استوار است؛ درحالی‌که خودکشی، نابودسازی عمدی نفس و از نظر شرعی و مفهومی رفتاری متمایز از شهادت به شمار می‌آید. بااین‌حال، اتان کلبرگ با تکیه بر برخی گزارش‌های تاریخی، ریشه‌های پیشااسلامی و قرائتی خاص از آیات قرآن، میان شهادت‌طلبی، جست‌وجوی مرگ و خودکشی نوعی هم‌پوشانی برقرار کرده است. چالش اساسی این دیدگاه، خلط میان پذیرش آگاهانه خطر در مسیر تکلیف و قصد مستقیم نابودی خویشتن، و تعمیم شواهد محدود تاریخی به ماهیت کلی شهادت است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی ـ انتقادی، مستندات تاریخی و قرآنی کلبرگ را در پرتو قرآن، روایات و اندیشه قرآنی شهید امام خامنه‌ای ارزیابی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد استدلال کلبرگ در همسان‌انگاری شهادت و خودکشی، هم از نظر روش‌شناختی و هم از حیث محتوایی با کاستی‌های جدی مواجه است؛ او گزارش‌های محدود و محل مناقشه را بدون نقد سندی و زمینه‌ای، مبنای داوری عام درباره ماهیت شهادت قرار می‌دهد و گاه از پیامد ناخواسته مرگ در نبرد، نیت خودکشی استنتاج می‌کند. استناد او به آیه «فَاقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ» نیز با سیاق و تفسیر معتبر همخوان نیست و در برابر، آیات صریح حرمت قتل نفس قرار دارد. بر اساس تحلیل قرآنی و روایی و در پرتو نگرش شهید امام خامنه‌ای، کشته‌شدن به‌تنهایی برای تحقق عنوان شهادت کافی نیست.
کلیدواژه‌ها [English]
)