نقد آرای مستشرقان در مورد جایگاه زن در اسلام در مقایسه با دیدگاه مقام معظم رهبری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران.قم ،ایران

2 دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران،قم، ایران (نویسنده مسئول)

10.22034/jqopv.2024.9094

چکیده

در پی جریان‌های فمینیستی و احقاق حقوق زنان، مستشرقان به بازخوانی متون مقدس دینی ازجمله قرآن و متون اسلامی پرداخته‌اند و به مباحثی همچون جایگاه و حقوق اجتماعی و سیاسی و اقتصادی زنان از قبیل: خلقت زن، قوامیت، تعدد زوجات، حجاب و... از منظر قرآن و پیامبرk پرداخته‌‌اند. گرچه اختلاف آرا بین ایشان وجود دارد؛ اما جریان فکری غالب آنان، قرآن را متنی احیاگر حقوق زنان و عاری از هرگونه نگاه جنسیتی و سلطه‌‌‌گری مردانه و تحقیرآمیز نسبت به زنان می‌داند و تلاش می‌کند تا به هر طریقی به شیوه‌های مستدل و درست یا بدون روش پژوهشی مناسب در حوزۀ دین، سایۀ سلطۀ مردان را از زنان حذف کند. مستشرقان بر این باورند که ترجمه‌ها و تفاسیر مردسالارانه با نظام تساوی جنسیتی در قرآن مخالفت دارد. آنان غالباً معتقدند که قرآن و پیامبرk با حضور زنان در همۀ ابعاد اجتماعی و سیاسی و رهبری آنان موافقند؛ اما بالاتفاق معتقدند که در قرآن آیات زیادی به حجاب اختصاص نیافته است و حجاب، برآمده از تفاسیر است. درواقع از دلایل کج‌‌فهمی برخی از آنان، دسترسی‌نداشتن به منابع و آرا عالمان شیعه است؛ لذا تبیین برخی آرا عالمان همچون اندیشه‌‌های بلند مقام معظم رهبری ضروری به نظر می‌رسد. وی با نگاهی کریمانه به زن معتقد است، اسلام متناسب با سرشت انسان، زن را ریحانه و مرد را قوام نامیده و این به‌معنای فرو‌‌دستی زنان نیست؛ بلکه در زندگی رفاقت و تشریک مساعی لازم بوده و باید حد اعتدال را رعایت کرد. همچنین وی قائل به حقوق مالی مستقل زنان و معتقد به ضرورت حضور فعال زنان در همه ابعاد مختلف اجتماعی، سیاسی، علمی و... است، البته با حفظ حجاب بوده و حجاب را موجب صیانت و عامل حفظ کرامت زنان ـ نه نشانه عقب‌‌افتادگی آنان ـ می‌‌داند. معظم له مخالف چندهمسری و قائل به تغییر و بازنگری در برخی نگاه‌‌های فقهی در حوزه زنان است؛ بنابراین آشنایی با این نظرات می‌‌تواند بسیاری از ابهامات دربارۀ نگرش اسلام به زنان را بزداید. این مقاله که به روش توصیفی ـ تحلیلی نگاشته شده است، ضمن تبیین و نقد آرا مستشرقان، نظرات رهبر معظم انقلاب را به‌عنوان فصل‌‌الخطاب و مصحح آرا بیان می‌‌کند.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Critique of Orientalists’ Views on the Position of Women in Islam in Comparison with the Perspective of the Supreme Leader (May Allah Prolong His Life)

نویسندگان [English]

  • Hasan Rezaee Haftador 1
  • Marziyeh Raji 2
1 Associate Professor at the Department of Quranic Sciences and Hadith, Faculty of Theology, Farabi Campus of the University of Tehran, Qom, Iran
2 Ph.D. in Quranic Sciences and Hadith, Farabi Campus of the University of Tehran, Qom, Iran (Corresponding Author):
چکیده [English]

Following feminist movements and the advocacy of women’s rights, Orientalists have reinterpreted sacred religious texts, including the Quran and Islamic texts, regarding topics such as the social, political, and economic status and rights of women, including issues like women’s creation, guardianship, polygamy, and hijab, from the perspective of the Quran and the Prophet (PBUH). Although there are differences of opinion among them, the dominant intellectual trend among Orientalists considers the Quran as a text that revives women’s rights and devoid of any gender bias, male domination, or derogatory views towards women. They strive to eliminate male dominance over women by any means possible, with or without proper religious research methods. Orientalists believe that translations and male-dominant interpretations contradict the gender equality system in the Quran. They often believe that the Quran and the Prophet (PBUH) approve of women’s presence in all social, political, and leadership dimensions. However, they commonly believe that the Quran lacks explicit verses about hijab, attributing the concept to interpretations. One of the reasons for the misunderstanding by some Orientalists is their lack of access to Shiite scholars’ opinions and sources. Therefore, explaining the perspectives of some scholars, such as the high-level thoughts of the Supreme Leader, seems essential. His Eminence believes in a noble view of women in Islam, stating that Islam, in accordance with human nature, refers to women as delicate flowers and men as the guardians, not implying women’s submissiveness but rather advocating necessary cooperation and mutual participation in life while observing moderation. Additionally, he advocates for women’s independent financial rights and emphasizes the necessity of active participation of women in various social, political, scientific, and other dimensions, provided they maintain the hijab, considering it a means of preserving and protecting women’s dignity rather than a sign of their backwardness. The Supreme Leader opposes polygamy and advocates for reconsideration and revision of some jurisprudential views concerning women. Thus, familiarizing oneself with these opinions can eliminate many ambiguities about Islam’s approach to women. This article, written using a descriptive-analytical method, not only clarifies and critiques Orientalists’ opinions but also presents the views of the Revolution’s Leader as a decisive discourse and a corrective of opinions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Orientalists
  • Women’s Position
  • Quran
  • Islamic Narratives
  • Ayatollah
  1. قرآن کریم، مترجم: محمدمهدی فولادوند، دار القرآن الکریم، تهران: 1415 ق.
  2. کتاب مقدس (عهد عتیق و عهد جدید)، مترجمان: فاضل خان همدانی، ویلیام گِلِن و هِنری مَرتِن، انتشارات اساطیر، تهران: 1380 ش.
  3. احمد، لیلا، زنان و جنسیت در اسلام: ریشه‌های تاریخی جدال امروزی، مترجم: فاطمه صادقی، نگاه معاصر، تهران: ۱۳۹۲ ش.
  4. احمدی بیغش، خدیجه، ارزیابی جایگاه حقوقی زن در کنوانسیون های بین المللی بر اساس تفسیر تسنیم: مطالعات تفسیر تطبیقی، 4(8)، 51ـ68، 1398.
  5. استواسر، باربارا، «مریم»، مترجم: فریبا پات، دایره­المعارف قرآن لایدن، انتشارات حکمت، تهران: 1399 ش.
  6. آهی، محمد، «گفتمان قرآنی در ابعاد حضور اجتماعی زن»، زن در فرهنگ و هنر، شماره 4، ص ۵۳۹-۵۵۶، زمستان ۱۳۹۵ ش.
  7. بانکی پور، امیرحسین، نقش و رسالت زن 2، الگوی زن [گزیده بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی]، انتشارات انقلاب اسلامی، تهران: 1393 ش.
  8. بدران، مارگو، «جنسیت»، مترجم: امیر مازیار، دایره­المعارف قرآن لایدن، انتشارات حکمت، تهران: 1393 ش.
  9. بهادری، آتنا و مرضیه محصص، «نقد مبانی تاریخ مندی در تفاسیر زن محور از قرآن»، مجله مطالعات راهبردی زنان، شماره 82، ص ۵۷-۷۶، زمستان ۱۳۹۷ ش.
  10. حسینی، زینب السادات؛ رئیسیان، غلامرضا و زهره حبیبی، «بررسی دیدگاه نابیا آبوت در مقاله "وضعیت زن در صدر اسلام" با تکیه برآیات و روایات»، مجله علوم قرآن و حدیث، شماره 96، ص ۸۱-۵۲، بهار و تابستان ۱۳۹۵ ش.
  11. رودد، روت، «زنان و قرآن»، مترجم: اعظم پویا، دایره­المعارف قرآن لایدن، انتشارات حکمت، تهران: 1394 ش.
  12. ریعان، معصومه، و محمد­کاظم رحمان ستایش، «تاریخ­گذاری حدیث "لن یفلح قوم ولوا امرهم امرأة" بر اساس روش تحلیل متن و اسناد» مجله علوم حدیث، شماره 75، ص 20-42، بهار 1394 ش.
  13. سید رضا دولابی، ملیحة السادات، و معارف، مجید، بنی عامریان، فهیمه، دیدگاه تفسیری متفکران زن معاصر پیرامون آیات خلقت، برابری، روابط ازدواج (رویکردها، ادله، بررسی): مطالعات تفسیر تطبیقی، , 8(1)، 10-31، 1402.
  14. طبری، محمد­بن جریر، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، دارالکتب العلمیة، بیروت: ۱۴۱۲ ق.
  15. طوسی، محمدبن حسن، المبسوط، المکتبه المرتضویه، تهران: 1387 ق.
  16. طوسی، محمدبن حسن، کتاب الخلاف، موسسه النشر الاسلامی، قم: 1407 ق.
  17. طیب، عبد­الحسین، اطیب البیان فی تفسیر القران، انتشارات اسلام، تهران: ۱۳۷۰ ش.
  18. قرطبی، محمد­بن احمد، الجامع لأحکام القران، دار احیاء التراث العربی، بیروت: بی‌تا.
  19. کربلایی، محسن، زن و بازیابی هویت حقیقی [گزیده بیانات رهبر معظم انقلاب]، انتشارات انقلاب اسلامی، تهران: 1390 ش.
  20. گیلادی، اَوینر، «خانواده»، مترجم: خلیل پروین، دایره­المعارف قرآن لایدن، انتشارات حکمت، تهران: 1393 ش.
  21. لَسنر، جیکب، «بلقیس»، مترجم: امیر مازیار، دایره­المعارف قرآن لایدن، انتشارات حکمت، تهران: 1392 ش.
  22. لوبون، گوستاو، تمدن اسلام و عرب، مترجم: محمدتقی فخر داعی گیلانی، کتابفروشی اسلامیه، تهران: تاریخ مقدمه ۱۳۴۷ ش.
  23. مرنیسی، فاطمه، زنان پرده­نشین و نخبگان جوشن­پوش، مترجم: ملیحه مغاره‌ای، نشر نی، تهران: 1380 ش.
  24. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القران الکریم، وزارات فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران: 1387 ش.
  25. مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، صدرا، قم: 1386 ش.
  26. معارف، مجید و فاطمه واسعی، «شخصیت زنانه در قرآن با تکیه بر آراء روت رودد»، فصلنامه آفاق دین، شماره ۲، ص 39-57، پاییز 1389 ش.
  27. مکارم شیرازی، ناصر و جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران: 1386 ش.
  28. مهریزی، مهدی، قرآن و مسئله زن، انتشارات علم، تهران: 1398 ش.
  29. موتسکی، هارالد، «ازدواج و طلاق»، مترجم: سعید عدالت­نژاد، دایره­المعارف قرآن لایدن، انتشارات حکمت، تهران: 1392 ش.
  30. نوشین، مریم و محمدجواد اسکندرلو، «بررسی و نقد مقاله زنان و قرآن، روت رودد»، مجله قرآن­پژوهی خاورشناسان، شماره 5، ص 96-120، پاییز و زمستان 1387 ش.
  31. هدایت­الله، عایشه، حاشیه‌های فمینیستی در قرآن، مترجم: مرضیه محصص و نفیسه دانش­فرد، انتشارات کرگدن، تهران: 1400 ش.
  32. همتی، محمدعلی و وفادار کشاورزی، «نقد دیدگاه گابریل ساوما درباره آیه "الرجال قوامون علی النساء"»، مجله قرآن پژوهی خاورشناسان، شماره26، ص 177-194، بهار و تابستان 1398 ش.
  33. هونکه، زیگرید، شمس العرب تسطع علی الغرب، مترجمان: فاروق بیضون و کمال دسوقی، دار الافاق الجدیده، بیروت: 1980.
  34. ودود، آمنه، قرآن و زن: بازخوانی متن مقدس از منظر یک زن، مترجمان: اعظم پویا و معصومه آگاهی، انتشارات حکمت، تهران: 1394 ش.
  35. سایت مقام معظم رهبری: ir
  36. Abbott, Nabia, «Women and the State in Early Islam», Journal of Near Eastern Studies, No. 1, pp. 106–126, Published by: The University of Chicago Press, 1942.
  37. Barlas, Asma, Believing women in Islam: Unreading patriarchal interpretations of the Qur'an, Austin, university of Texas press, 2002.
  38. Inloes, Amina, «The Queen of in shiʻa Hadith», Journal of shiʻa Islamic studies, No. 5, pp. 423-440, Autumn 2012.
  39. Sawma, Gabriel, the quran: Misinterpreted, Mistranslated, And Misread. the Aramaic Language of the Quran, USA, Published byAdi Books, 2006.
دوره 18، شماره 35 - شماره پیاپی 35
دوفصلنامه علمی قرآن‌پژوهی خاورشناسان (به شماره ثبت 5086/ 124 در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)
اسفند 1402
صفحه 39-74
  • تاریخ دریافت: 28 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری: 02 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش: 04 آذر 1402