مطالعات روش تاریخی خاورشناسان معاصر در بوته نقد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

نویسنده مسئول، عضو مؤسسین انجمن قرآن و مستشرقان حوزههای علمیه کشور،

چکیده

روش‌ها و متدهایی که قرآن‌پژوهان غیرمسلمان در تحقیقات خود به‌کار می‌برند، معمولاً در مباحث علمی به اندازه کافی بررسی نمی‌شوند. در اینجا برخی از روش‌های متداول و مورد استفاده در این زمینه معرفی می‌شود: این روش به معنای عمیق‌تر خود، عمدتاً در زمینه نقد متون مقدس توسعه یافته و سپس به عرصه مطالعات اسلامی و قرآنی منتقل شده است. این نوع پژوهش با بهره‌گیری از شیوه‌های توصیفی - تحلیلی با رویکرد انتقادی، در گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات سامان‌دهی شده است. از ‌مهم‌ترین روش‌های وحی پژوهی مستشرقان می‌توان به نقد تاریخی اشاره کرد که در نقد متون عهدینی گسترش یافته و شامل نقدهای متنی، نقد شکلی، نقد زبان‌شناختی و نقد ادبی و غیره است. به‌نظر نگارنده، روش‌های تاریخی و انتقادی وحی‌پژوهی مستشرقان در تضاد با اندیشه دینی اسلامی قرار دارند و هر یک از این اصول با اشکالات جدی مواجه است. جامع‌ترین و معتبرترین نظریه‌ای که تا کنون درباره منبع قرآن مطرح شده، خود قرآن است. این دیدگاه با دلایل متعددی از جمله شواهد نقلی و منطقی حمایت می‌شود و بهترین توضیح و تفسیر برای واقعیت قرآن با تمام ویژگی‌ها و مشخصاتش به‌شمار می‌آید. ‌مهم‌ترین انتقاد به روش نقد منبع، این است که نتیجه‌گیری آن بر اساس دو قرن تأخیر در شکل‌گیری قرآن و نویسندگان آن است، که با مستندات تاریخی قطعی و شواهد باستان‌شناسی و همچنین تکنیک‌های پیشرفته‌ای مانند آزمایش کربن-۱۴ در تضاد قرار دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Studies of the historical method of contemporary orientalists in the crucible of criticism

نویسنده [English]

  • Bagher Riahi Mehr
Corresponding Author, Founding member of the Qur’an and Orientalists Association of the Country's Seminaries
چکیده [English]

This article aims to examine and critically assess the views of Priscilla Sousek, a Western scholar, regarding Prophet Solomon (‘a.s) as presented in the Qur’an. The main focus is on analyzing Sousek’s approach to elucidating Solomon’s characteristics and evaluating its compatibility with Qur’anic teachings and the rational and theological foundations of Islam. The research methodology combines a library-based study with critical textual analysis, incorporating, where necessary, perspectives from Muslim scholars. The findings indicate that Sousek identifies three key attributes of Solomon: (a) rulership accompanied by knowledge and wisdom, (b) divine support despite occasional lapses in worship, and (c) mysterious and seemingly magical abilities by God’s permission. While some of her analyses offer valuable insights, her secular and humanistic outlook, reliance on Isra’iliyyat, normalization of miracles, and attribution of faults and relations with non-mahram women to Solomon constitute significant shortcomings. The study concludes that Sousek’s interpretations of the Qur’an are, in many cases, inaccurate and inconsistent with the context of the verses, rational principles, literary conventions, and Islamic teachings, necessitating critical revision and alignment with authentic Islamic sources.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Criticism of the views of orientalists
  • Quranic revelation
  • sources of Quranic revelation
  • historical and critical method of orientalists
  • doubts of orientalists
  1. اسکندرلو، محمدجواد، امیری، محمد مقداد، «بررسی مقاله الرقیم و الرقود»، قرآن‌پژوهی خاورشناسان، مرکز تحقیقات قرآن کریم المهدی، شماره دهم، 1390ش.
  2. بلاشر، رژی، درآستانه قرآن، ترجمه محمود رامیار، تهران: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی،
    1374 ش.
  3. جلیلی سنزیقی، سیدهدایت، پژوهش در تفسیرپژوهی قرآن: مطالعۀ الگوهای زرقانی، ذهبی، طباطبایی، معرفت، فهد رومی و بابایی، تهران: انتشارات سخن، 1391ش.
  4. دهقانی، رضا، «چیستی نقد تاریخی»، پژوهش، سال سوم، شمارۀ اول، بهار و تابستان1390.
  5. رامیار، محمود، تاریخ قرآن، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ هشتم، 1387 ش.
  6. سعید، عبدالله، درآمدی به قرآن، مترجم: سعید شفیعی، تهران، حکمت، 1397ش.
  7. سلیمانی، عبدالرحیم، «نقادى کتاب مقدس»، هفت آسمان، دوره 2، شماره 8.
  8. عسکری، حسین‌بن عبدالله، الفروق فی اللغة، بیروت، دارالآفاق الجدیدة، چاپ اول، 1400 ق.
  9. علوی، سیدحسین، جریان‌شناسی قرآن‌پژوهی مستشرقان در ایالات متحده آمریکا (با تأکید بر سیر تطور، رویکردها، مبانی و روش‌ها)، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، 1401، چاپ اول.
  10. عمادی حائری، سیدمحمد، «روش‌شناسی تحلیل متن4: تحلیل تاریخی- تحلیل پدیدارشناختی»، گزارش میراث، دورة دوم، سال هفتم، شمارۀ یکم و دوم، فروردین- تیرماه 1392.
  11. فرزانه، بابک، «حَصَبُ جَهَنَّم: بررسی معناشناختی واژۀ «حَصَب» در قرآن»، صحیفه مبین، شمارۀ 49، بهار و تابستان 1390.
  12. فقهی‌زاده، عبدالهادی، امامی دانالو، حسام، «مُسَجّل» پیشنهادی ناصحیح و غیر عالمانه، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، شماره چهارم، بهار و تابستان 1393.
  13. کریمی‌نیا، مرتضی، زبان قرآن، تفسیر قرآن: مجموعه مقالات قرآن‌پژوهی مستشرقان، تهران، هرمس، 1391ش.
  14. گراهام، ویلیام، ملاحظاتی بر کتاب مطالعات قرآنی، در: زبان قرآن، تفسیر قرآن: مجموعه مقالات قرآن‌پژوهی غربیان، ترجمه: مرتضی کریمی‌نیا، تهران، هرمس،1391.
  15. معرفت، محمد هادی، نقد شبهات پیرامون قرآن کریم، ترجمه حسن حکیم باشی و دیگران، قم: ذوی القربی، 1388.
  16. نولدکه، تئودرو، تاریخ القرآن، ترجمه عربی: جورچ تامر و دیگران، بیروت، النشر للموسسة کونراد آدنائر، الطبعة الولی، 2004م.
  17. Humphreys, R. Stephen, Islamic History: A Framework for Inquiry, Princeton University Press, 1991.
  18. Fitzmyer, Joseph A., "Historical Criticism: It's Role In Biblical Interpretation And Church Life" in: Theological Studies 50 (1989), (pp. 244-259).
  19. Collins, John J., The Bible after Babel: Historical Criticism in a Postmodern Age, Michigan, Wm.. Eerdmans Publishing Co., 2005.
  20. Small, Keith E., Textual criticism and Qur’ān manuscripts, Lexington Books, 2011
  21. Wegner, paul D., A Student's Guide to Textual Criticism of the Bible: its History, Methods and Results, Enter varsity press, Illinois, 2006
  22. Bellamy, James A., Textual Criticism of the Qurān, in: EQ, vol. 5, (pp. 237-252), 2006.
  23. Ameri, Sami, Hunting for the Word of God: The quest for the original text of the New Testament and the Qur’an in light of textual and historical criticism, Thoughts of Light Publishing, USA, 2013, pp. 174-202.
  24. Crone, Patricia and cook, Michael, Hagarism: the making of the Islamic world, Oxford, 1977.