تحلیل انتقادی دیدگاه ویلیام مونتگمری وات درباره آیه 47 سوره یونس در پرتو آراء مفسران مسلمان

موسوی مقدم, سید محمد; ملبوبی, صالحه

doi:10.22034/jqopv.2026.19502.1404

تحلیل انتقادی دیدگاه ویلیام مونتگمری وات درباره آیه 47 سوره یونس در پرتو آراء مفسران مسلمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه علوم قرآن و حدیث دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران

² دانشجوی دکترای تفسیر تطبیقی، جامعة المصطفی العالمیة، قم

10.22034/jqopv.2026.19502.1404

چکیده

چکیده
هدف:این پژوهش، تحلیل انتقادی دیدگاه ویلیام مونتگمری وات درباره آیه 47 سوره یونس (قرآن 10:47) را در پرتو آراء مفسران مسلمان ارائه می‌دهد. این آیه که می‌فرماید: «وَ لِکُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ فَإِذَا جَاءَ رَسُولُهُمْ قُضِیَ بَیْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَ هُمْ لَا یُظْلَمُونَ»، به عنوان نقطه کانونی برای بررسی تقابل رویکردهای اجتماعی-تاریخی و وحیانی به قرآن مورد بررسی قرار می‌گیرد. این تحقیق از روش توصیفی-تحلیلی بهره برده و با استناد به تفاسیر معتبر اسلامی (تفسیر)، به تشریح تفسیر وات می‌پردازد. وات، تحت تأثیر روش تاریخ‌انتقادی و طرح تاریخ‌گذاری استادش ریچارد بل، این آیه را بازتاب شرایط خاص اجتماعی-سیاسی مدینه تفسیر می‌کند و پیامبر اسلام (ص) را عمدتاً به عنوان یک مصلح اجتماعی و داور سیاسی تصویر می‌نماید. یافته ها:یافته‌ها نشان می‌دهد که خوانش وات اساساً تحت تأثیر پیش‌فرض‌های تجربه‌گرایانه، تاریخ‌مدارانه و تقلیل‌گرایانه درباره وحی و ماهیت قرآن شکل گرفته است. در مقابل، مفسران مسلمان، با استناد به سیاق متن، مبانی وحیانی و سنت‌های تفسیری، این آیه را بیانگر یک اصل الهی فراتاریخی و جاودانه می‌دانند: اینکه پیامبران برای ابلاغ پیام خدا و اجرای حکم عادلانه او در میان اقوام گسیل می‌شوند. نتیجه‌گیری تحقیق تأکید می‌کند که اگرچه وات و مفسران مسلمان به ظر در مورد کارکرد اجتماعی نبوت توافق دارند، اما در مبانی معرفت‌شناختی، رویکردهای روش‌شناختی و درک نهایی از معنای آیه، به طور بنیادینی متفاوت هستند. این مطالعه از این رو، مطالعه موردی روشنی از تفاوت‌های میان هرمنوتیک خاورشناسانه و اسلامی ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Critical Analysis of William Montgomery Watt’s Perspective on Verse 47 of Sūrat Yūnus in Light of the Views of Muslim Exegetes

نویسندگان [English]

seyyed mohammad musavi moqaddam ¹
saleheh malboobi ²

¹ Quran and Hadith Sciences Department, College of farabi, University of Tehran

² PhD student in comparative interpretation, Al-Mustafa Al-Alamiya University, Qom

چکیده [English]

This study presents a critical analysis of William Montgomery Watt’s perspective on Qur’an 10:47 in light of the views of Muslim exegetes. The verse, which states, "There is an apostle for every nation; so when their apostle comes, judgement is made between them with justice, and they are not wronged," serves as a focal point for examining the clash between socio-historical and revelatory approaches to the Qur’an. This study employs a descriptive–analytical method and, with reference to authoritative Islamic exegetical works (Tafsīr), examines and explicates William Montgomery Watt’s interpretation. Influenced by the historical-critical method and the dating scheme of his teacher Richard Bell, Watt interprets this verse as a reflection of the specific socio-political circumstances of Medina and portrays the Prophet of Islam (PBUHH) primarily as a social reformer and political arbiter. The findings reveal that Watt’s reading is fundamentally shaped by empiricist, historicist, and reductionist presuppositions regarding revelation and the nature of the Qur’an. In contrast, Muslim exegetes, citing textual context, revelatory foundations, and interpretive traditions, understand the verse as articulating a transcendent, timeless divine principle: that prophets are sent to convey God’s message and execute His just judgment among nations. The conclusion asserts that while Watt and Muslim interpreters superficially agree on the social function of the prophecy, they are fundamentally divergent in their epistemological bases, methodological approaches, and ultimate understanding of the verse’s meaning. This study thus offers a clear case study of the differences between Orientalist and Islamic hermeneutics.

کلیدواژه‌ها [English]

William Montgomery Watt؛ Surah Yunus
verse 47؛ Qur’anic chronology؛ Divine judgment؛ Revelatory interpretation

مراجع

قرآن کریم، ترجمه: حسین انصاریان، آیین شریعت، قم، ۱۴۰۱.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، دار صادر، بیروت، ۱۴۱۴.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیرالقرآن، آستان قدس رضوی، مشهد: چاپ اول، ۱۳۷۱.
اسکندرلو، محمدجواد، نقد دیدگاه خاورشناسان در باب غیروحیانی دانستن مصدر قرآن، مرکز بین‌المللی و نشر المصطفی، قم، ۱۳۹۰.
آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیرالقرآن العظیم و السبع المثانی، دارالکتب العلمیة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
باورینگ، گرهارد، «تاریخ‌گذاری و قرآن»؛ ترجمه: محمدجواد اسکندرلو، اندیشه صادق، شماره ۱۵، ۱۳۸۳.
بل، ریچارد، درآمدی بر تاریخ قرآن؛ بازنگری: ویلیام مونتگمری وات؛ ترجمه: بهاءالدین خرمشاهی، مرکز ترجمه قرآن به زبان‌های خارجی، قم، چاپ اول، ۱۳۸۲ش.
بهجت‌پور، عبدالکریم، تفسیر تنزیلی، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه، قم، ۱۳۹۲.
پهلوان، منصور؛ اقبال، ابراهیم؛ حیدری مزرعه آخوند، محمدعلی، «نقد و بررسی روش‌های تاریخ‌گذاری قرآن»، مطالعات قرآنی، سال پنجم، شماره ۱۸، صص ۲۷‑۴۵، ۱۳۹۳.
جلالی نائینی، محمدرضا، تاریخ جمع قرآن کریم، انتشارات سخن، تهران، ۱۳۸۴.
جوهری، اسماعیل بن حماد، معجم الصحاح، دارالمعرفة، بیروت، ۲۰۰۸.
حویزی، عبدعلی بن جمعه، تفسیر نورالثقلین، نشر اسماعیلیان، قم، چاپ چهارم، ۱۴۱۵ق.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن؛ تحقیق: صفوان عدنان داوودی، دارالقلم، دمشق، ۱۹۹۶.
رضایی اصفهانی، محمدعلی و ابوالحسن مؤمن‌نژاد، «تفسیر تاریخی قرآن کریم»، در مجموعه مقالات قرآن و علم، قم، پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، ۱۳۸۶ش.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر، تفسیر درالمنثور، مکتبه آیت‌الله مرعشی نجفی، قم، چاپ اول، ۱۴۰۴ق.
طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، انتشارات اسلامی، قم، ۱۳۷۸.
طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، دارالمعرفة، بیروت، چاپ دوم، ۱۴۰۸ق.
طبری، محمد بن جریر، تفسیر جامع البیان فی تفسیرالقرآن، دارالمعرفة، بیروت، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
طیب، سیدعبدالحسین، تفسیر اطیب البیان فی تفسیرالقرآن، نشر اسلام، تهران، چاپ دوم، ۱۳۷۸.
فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، دار احیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۲۰.
فضل‌‌الله، سیدمحمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، دارالملاک للطباعة والنشر، بیروت، چاپ سوم، ۱۴۳۹ق.
قرائتی، محسن، تفسیر نور، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۸.
مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن، دار محبی الحسین، تهران، چاپ اول، ۱۴۱۹ق.
معرفت، محمدهادی، التمهید فی علوم القرآن، مؤسسه نشر اسلامی، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۵.
معرفت، محمدهادی، التفسیر والمفسرون فی ثوبه القشیب، الجامعة الرضویة، مشهد: چاپ اول، ۱۴۱۸.
مغنیه، محمدجواد، تفسیرالکاشف، دارالکتاب الاسلامی، قم، چاپ اول، ۱۴۲۴ق.
مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیة، تهران، چاپ ۳۲، ۱۳۸۰.
موسوی خمینی، سید روح‌الله، صحیفه امام، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، قم، ۱۳۷۳.
موسوی خمینی، سید روح‌الله، ولایت فقیه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، تهران، ۱۳۹۰.
موسوی‌مقدم، سید محمد، جریان‌شناسی سیره‌پژوهی در غرب با تأکید بر دیدگاه‌های ویلیام مونتگمری وات، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ۱۳۹۲.
مؤدب، سیدرضا؛ عزتی فردوئی؛ محمدرضا؛ بابایی، علی‌اکبر، روش‌های تفسیری، پژوهشکده حوزه و دانشگاه، چاپ دوم، ۱۳۹۸.
میبدی، محمدفاکر، قواعد التفسیر لدی الشیعه و السنه، مرکز تحقیقات مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، تهران، ۱۴۲۸.
نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، دار احیاء التراث العربی، بیروت، ۱۳۶۲.
نکونام، جعفر، درآمدی بر تاریخ‌گذاری قرآن، هستی نما – تهران، ۱۳۸۰.
نوبری، علیرضا، روششناسی مستشرقان در تفسیر قرآن و بررسی سنت، مجله قرآنپژوهی خاورشناسان، سال پنجم، شماره ۸، بهار و تابستان، ۱۳۸۹.
وات، ویلیام مُنتگمری، محمد پیامبر و سیاستمدار؛ ترجمه: اسماعیل والیزاده، کتابفروشی اسلامیه، تهران، ۱۳۴۴.
وات، ویلیام مونتگومری، تاریخچه فلسفه و الهیات اسلامی؛ ترجمه: میرعباس سعیدی‌پور، پردیس، تهران، ۱۳۸۰.
وات، ویلیام مونتگومری، اسلام و مسیحیت در عصر حاضر؛ ترجمه: خلیل قنبری، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، چاپ دوم، ۱۳۹۰.