ارزیابی دیدگاههای پریسیلا سَوسِک درباره حضرت سلیمان(ع) در قرآن

رضایی هفتادر, حسن; انتظاری, سید مهدی; نصیریان, صفر

doi:10.22034/jqopv.2026.18648.1378

ارزیابی دیدگاههای پریسیلا سَوسِک درباره حضرت سلیمان(ع) در قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

¹ نویسنده مسئول،دانشیار گروه علوم قرآن وحدیث دانشکده الهیات دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران،

² کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث

³ گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان

10.22034/jqopv.2026.18648.1378

چکیده

این مقاله با هدف بررسی و نقد دیدگاه‌های پریسیلا سوسک، پژوهشگر غربی، درباره حضرت سلیمان(ع) در قرآن انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش، تحلیل رویکرد سوسک در تبیین ویژگی‌های حضرت سلیمان(ع) و بررسی سازگاری آن با آموزه‌های قرآنی و مبانی عقلی و اعتقادی اسلام است. روش تحقیق، ترکیبی از مطالعه کتابخانه‌ای و تحلیل انتقادی متون است و در موارد ضروری از دیدگاه‌های عالمان مسلمان بهره گرفته شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سوسک سه ویژگی کلیدی برای حضرت سلیمان(ع) برشمرده است: الف) فرمانروایی توأم با علم و حکمت، ب) برخورداری از حمایت الهی با وجود لغزش‌های گاه‌وبیگاه در عبادت، ج) توانایی‌های مرموز و سحرآمیز به اذن خداوند. با وجود نکات مثبت در برخی تحلیل‌ها، نگاه سکولاریستی و اومانیستی او، استناد به اسرائیلیات، عادی‌انگاری معجزات، و نسبت دادن کوتاهی و ارتباط با نامحرم به حضرت سلیمان(ع) نقاط ضعف جدی دیدگاه وی است. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از این است که برداشت‌های سوسک از قرآن در بسیاری موارد نادرست و مغایر با سیاق آیات، مبانی عقلی، قواعد ادبی و آموزه‌های اسلامی است و تفسیر او نیازمند بازنگری انتقادی و تطبیق با منابع معتبر اسلامی می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Evaluation of the Views of Priscilla Soucek on Prophet Solomon (‘a.s) in the Qurʾan

نویسندگان [English]

Hasan Rezaee Haftador ¹
Sayyed Mehdi Entezari ²
safar nasiriyan ³

¹ Corresponding Author, Associate Professor, Department of Qur’an and Hadith Sciences, Faculty of Theology, Farabi College, University of Tehran:

² Master of Quran and Hadith Sciences

³ Department of Islamic Education, Farhangian University

چکیده [English]

This article aims to examine and critically assess the views of Priscilla Sousek, a Western scholar, regarding Prophet Solomon (‘a.s) as presented in the Qur’an. The main focus is on analyzing Sousek’s approach to elucidating Solomon’s characteristics and evaluating its compatibility with Qur’anic teachings and the rational and theological foundations of Islam. The research methodology combines a library-based study with critical textual analysis, incorporating, where necessary, perspectives from Muslim scholars. The findings indicate that Sousek identifies three key attributes of Solomon: (a) rulership accompanied by knowledge and wisdom, (b) divine support despite occasional lapses in worship, and (c) mysterious and seemingly magical abilities by God’s permission. While some of her analyses offer valuable insights, her secular and humanistic outlook, reliance on Isra’iliyyat, normalization of miracles, and attribution of faults and relations with non-mahram women to Solomon constitute significant shortcomings. The study concludes that Sousek’s interpretations of the Qur’an are, in many cases, inaccurate and inconsistent with the context of the verses, rational principles, literary conventions, and Islamic teachings, necessitating critical revision and alignment with authentic Islamic sources.

کلیدواژه‌ها [English]

Priscilla Soucek
Prophet Solomon (‘a.s)
Qurʾan
Isrāʾīliyyāt
Orientalists

مراجع

1. قرآن کریم، ترجمه ناصر مکارمشیرازی، قم: سلیمانزاده، 1385ش.
2. کتاب مقدس: عهد عتیق و عهد جدید، ترجمه فاضلخان همدانی، تهران: نشر اساطیر، 1380ش.
3. ابن ادریس حلی، محمدبن منصور، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: مؤسسه نشر إسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410ق.
4. ابن جزى، محمدبن احمد، کتاب التسهیل لعلوم التنزیل، تحقیق عبدالله خالدی، بیروت: دار الارقم بن ابى الارقم، 1416ق.
5. ابن جوزی، عبدالرحمنبن علی، زاد المسیر فى علم التفسیر، تحقیق عبدالرزاق المهدی، بیروت: دار الکتاب العربی، 1422ق.
6. ابن عجیبه، احمدبن محمد، البحر المدید فى تفسیر القرآن المجید، تحقیق احمد قرشى، قاهره: حسن عباس زکى، 1419ق.
7. ابن عطیه اندلسى، عبدالحقبن غالب، المحرر الوجیز، تحقیق محمد عبدالشافى، بیروت: دار الکتب العلمیه، 1422ق.
8. ابن کثیر، إسماعیلبن عمر، تفسیر القرآن العظیم، تحقیق محمدحسین شمسالدین، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1419ق.
9. ابن منظور، محمدبن مکرم، لسان العرب، تحقیق جمالالدین میردامادی، بیروت: دار الفکر، 1414ق.
10. ابوالفتوح رازى، حسینبن على، روض الجنان و روح الجنان فى تفسیر القرآن، تحقیق محمد جعفر یاحقی، مشهد: بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى، 1408ق.
11. ابوحیان اندلسى، محمدبن یوسف، البحر المحیط فى التفسیر، تحقیق محمد جمیل صدقی، بیروت: دار الفکر، 1420ق.
12. ابوشهبه، محمدبن محمد، الاسرائیلیات و الموضوعات فی کتب التفسیر، بیروت: دارالجیل، 1413ق.
13. آلوسی، محمود، روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم، تحقیق على عبدالبارى، بیروت: دار الکتب العلمیه، 1415ق.
14. بحرانی، سید هاشم، البرهان فى تفسیر القرآن، تهران: بنیاد بعثت، 1416ق.
15. بغوى، حسینبن مسعود، معالم التنزیل فى تفسیر القرآن، تحقیق عبدالرزاق المهدی، بیروت: دار احیاء التراث العربى،1420ق.
16. ثعالبى، عبدالرحمنبن محمد، جواهر الحسان فى تفسیر القرآن، تحقیق محمدعلى معوض، بیروت: دار احیاء التراث العربى، 1418ق.
17. ثعلبى، احمدبن محمد، الکشف و البیان، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1422ق.
18. جرجانى، حسینبن حسن، جلاء الأذهان و جلاء الأحزان، تهران: دانشگاه تهران، 1377ش.
19. جزائری، سید نعمتالله، النورالمبین فی قصصالأنبیاء و المرسلین(ع)، ‏قم: کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی‏، 1404ق.
20. جصاص، أحمدبن علی، أحکام القرآن، تحقیق محمد قمحاوی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1405ق.
21. حسینى شیرازى، سید محمد، تقریب القرآن إلى الأذهان، بیروت: دار العلوم، 1424ق.
22. حقى بروسوى، اسماعیل، تفسیر روحالبیان، بیروت: دار الفکر، بىتا.
23. خازن، علىبن محمد، لباب التاویل فى معانى التنزیل، تحقیق محمد شاهین، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1415ق.
24. دیلمی، حسنبن محمد، ارشاد القلوب، ترجمه على سلگى نهاوندى، قم: شریف الرضی، ۱۳۷۶ش.
25. راغب اصفهانی، حسینبن محمد، مفردات ألفاظ القرآن‏، بیروت: دار القلم، 1412ق.
26. رحیمى اصفهانى، غلامحسین، درسهایى از اصول عقاید اسلامى، قم: حکمت، 1362ش.
27. رضایی هفتادر، حسن، «ارزیابی آرای قرآنی برخی خاورشناسان معاصر»، قرآنپژوهی خاورشناسان، شماره 29، پاییز و زمستان 1399ش.
28. زمخشری، محمودبن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دار الکتاب العربی، 1407ق.
29. سبحانی، جعفر، مفاهیم القرآن، قم: مؤسسة سیدالشهداء العلمیة، 1407ق.
30. سبزوارى نجفی، محمدبن حبیبالله، الجدید فى تفسیر القرآن المجید، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، 1406ق.
31. سیدقطب، ابراهیم ، فى ظلال القرآن، بیروت: دار الشروق، 1412ق.
32. سیدمرتضی، علیبن حسین، تنزیه الأنبیاء و الأئمة(ع)، قم: دار الشریف الرضی‏، 1377ش‏.
33. سیوطی، جلالالدین، الدر المنثور فى تفسیر المأثور، قم: کتابخانه آیةالله مرعشى نجفى، 1404ق.
34. شریف لاهیجى، محمدبن على، تفسیر شریف لاهیجى، تحقیق میر جلالالدین حسینى، تهران: دفتر نشر داد، 1373ش.
35. صادقى تهرانى، محمد، البلاغ فى تفسیر القرآن بالقرآن، قم: بینا، 1419ق.
36. صدوق، محمدبن علی، علل الشرائع‏، قم: کتاب فروشى داورى‏، 1385ش.
37. صدوق، محمدبن علی، من لا یحضره الفقیه‏، تحقیق علىاکبر غفارى، قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1413ق‏.
38. طباطبایی، محمدحسین، المیزان فى تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.
39. طبرسی، فضلبن حسن، جوامع الجامع، تهران، دانشگاه تهران: 1377ش.
40. طبرسی، فضلبن حسن، مجمع البیان لعلوم القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو، 1372ش.
41. طبری، محمدبن جریر، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد أبوالفضل ابراهیم، بیروت: دار احیاء التراث العربى، بیتا.
42. طبری، محمدبن جریر، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، بیروت: دار المعرفه، 1412ق.
43. طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین‏، تحقیق احمد حسینى اشکورى، تهران: مرتضوى‏، 1375ش‏.
44. طوسی، محمدبن حسن، التبیان فى تفسیر القرآن، تحقیق احمد قصیرعاملی، بیروت: دار احیاء التراث العربى، بیتا.
45. طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران: اسلام، 1378ش.
46. فخر رازى، محمدبن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء التراث العربى، 1420ق.
47. فیومی، احمدبن محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم: دار الهجرة، 1414ق.
48. قرطبی، محمدبن احمد، الجامع لأحکام القرآن، تهران: انتشارات ناصر خسرو، 1364ش.
49. قشیری، عبدالکریمبن هوازن، لطایف الاشارات، تحقیق ابراهیم بسیونی، قاهره: الهیئة المصریة العامه للکتاب، بیتا.
50. قمی، علیبن ابراهیم، تفسیر القمى، تحقیق سید طیب موسوى جزایری، قم: دار الکتاب، 1367ش.
51. کاشانی، ملا فتحالله، زبدة التفاسیر، قم: بنیاد معارف اسلامى، 1423ق.
52. کاشانی، ملا فتحالله، منهج الصادقین، تهران: کتابفروشى محمدحسن علمى، 1336ش.
53. کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تحقیق علىاکبر غفارى، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1407ق‏.
54. مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، 1403ق.
55. مراغی، احمدمصطفى، تفسیر المراغى، بیروت: داراحیاء التراث العربى، بیتا.
56. معرفت، محمدهادى، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، مشهد: الجامعة الرضویه للعلوم الاسلامیه، 1418ق‏.
57. مغنیه، محمدجواد، التفسیر الکاشف، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1424ق.
58. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1374ش.
59. میبدی، رشیدالدین، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تحقیق علىاصغر حکمت، تهران: امیرکبیر، 1371ش.
60. نحاس، أبوجعفر، اعراب القرآن، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1421ق.
61. نخجوانی، نعمةاللهبن محمود، الفواتح الإلهیة و المفاتح الغیبیة، قاهره: دار رکابى للنشر، 1999م.
62. نظام نیشابورى، حسنبن محمد، تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان‏، بیروت: تحقیق زکریا عمیرات‏، بیروت، دار الکتب العلمیه‏، 1416ق.
63. Soucek, Priscilla, «Material Culture and the Qurān», Encyclopaedia of the Qurān, Leiden: Brill, 2003a.
64. _______, «Solomon», Encyclopaedia of the Qurān, Leiden: Brill, 2003b.
65. _______, «Solomon’s throne⁄Solomon’s bath». Model or metaphor, in Ars orientalis 23, 1993.