قرآن و مسأله دانش پیشین پیامبر (ص) به مضامین یهودی و مسیحی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن.

چکیده

شبهه بشری بودن قرآن و اقتباس پیامبر (ص) از منابع ادیان پیشین از آغاز نزول قرآن مطرح بوده است. در نخستین نگاشته‌های آکادمیک خاورشناسان درباره قرآن کریم در سده نوزدهم میلادی نیز خاستگاه (یا مصادر و منابع) قرآن کریم یکی از ریشه‌دارترین مباحث بوده است. در میان مسائل گوناگونی که در ارتباط با شبهه اقتباس وجود دارد، مسأله آشنایی پیامبر (ص) -و به طور کلی اهل مکه- با مضامین یهودی و مسیحی، پیش از نزول قرآن است. امروزه این مسأله به عنوان یک پیش‌فرض در مطالعات قرآنی آکادمیک مطرح می‌شود که پیامبر (ص) و مخاطبان قرآن پیش از نزول آن با داستان‌های عهدین آشنا بوده‌اند. با توجه به اهمیت این مسئله و ضرورت بررسی آن از منظر قرآن به عنوان موثق‌ترین شاهد تاریخی آن دوران، نوشتار حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از قرآن و منابع تفسیری، شواهد قرآنی عدم آگاهی پیشین پیامبر (ص) نسبت به این مضامین را ارائه و بررسی کرده است. نتایج نشان می‌دهند هفت دسته از آیات بر این امر دلالت دارند: 1. آیات دال بر عدم آشنایی پیشین پیامبر (ص) و قریش از داستان‌های انبیاء؛ 2. آیات دال بر عدم مطالعه کتاب توسط پیامبر (ص)، پیش از بعثت؛ 3. آیات دال بر عدم حضور پیامبر (ص) در رخدادهای امم پیشین؛ 4. آیات مشتمل بر تعبیر « هَلْ أَتاکَ نَبَأُ...»؛ 5. آیات دال بر عدم برخورداری عرب جاهلی از کتاب آسمانی و پیامبر؛ 6. آیات ارجاع‌دهنده به اهل کتاب؛ 7. آیات بیانگر نوع شبهه کفار درباره اقتباس.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Critical Qurʾanic Analysis of Orientalist Claims Concerning the Prophet’s (PBUHH) Alleged Prior Knowledge of Jewish and Christian Traditions

نویسنده [English]

  • Sayed Mohammad Soltani
Corresponding Author, Assistant Professor, Department of Comparative Studies, Research Institute for Qur’anic Culture and Teachings, Islamic Sciences and Culture Academy (ISCA), Qom, Iran:
چکیده [English]

This article offers a critical Quranic examination of Orientalist claims concerning the Prophet Muhammad’s (PBUHH) prior knowledge of Jewish and Christian traditions. The central question addressed is the widespread assumption in modern academic Qurʾanic studies that the Prophet (PBUHH) and his Meccan audiences were already well acquainted with Biblical narratives before the Qurʾan’s revelation. Employing a descriptive-analytical method and treating the Qurʾan as the most reliable historical source for the period of revelation, the study systematically analyzes Qurʾanic passages relevant to this issue. The findings demonstrate that at least seven categories of Qurʾanic verses explicitly or implicitly negate the Prophet’s prior familiarity with Judeo-Christian narratives. These include verses denying earlier knowledge of prophetic stories, affirming the Prophet’s lack of engagement with written scriptures before his mission, emphasizing his absence from earlier historical events, referring audiences to the People of the Book, and describing the specific nature of the disbelievers’ accusations regarding the Qurʾan’s origin. The study concludes that similarities between the Qurʾan and earlier Biblical traditions should not be interpreted as evidence of human borrowing or literary dependence. Rather, according to the Qurʾan’s own claim, such knowledge was conveyed exclusively through divine revelation. Consequently, the article challenges a key presupposition in Orientalist scholarship concerning the Prophet’s alleged prior exposure to Judeo-Christian traditions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Qurʾan
  • Divine Revelation
  • Borrowing
  • Prophet’s Prior Knowledge
  • Ummī (Unlettered)
  • Judaism
  • Christianity

مراجع

  1. منابع و مآخذ

    1. قرآن کریم، ترجمه آیت­الله مکارم شیرازى، ناصر، قم: دارالقرآن الکریم، 1373.
    2. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی. روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن‏ (به تصحیح محمدمهدی ناصح و محمدجعفر یاحقی، چاپ اول، ۲۰ جلد). مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
    3. اسدی، علی. «بررسی و نقد نظریه اقتباس قرآن از عهدین». معرفت ادیان، ۳۱، ۲۹-۴۶، ۱۳۹۶.
    4. اشرفی، عباس. مقایسه قصص در قرآن و عهدین. تهران. امیرکبیر، 1385.
    5. الباش، حسن. القرآن و التوراة أین یتّفقان و أین یفترقان؟ بیروت: دار قتیبة، 1420ق.
    6. باورینگ، گرهارد. پژوهش‌های اخیر درباره ساختار قرآن. در رینولدز، جی. اس، ویراستار). قرآن در بافت تاریخی آن. ترجمه سعید شفیعی، تهران: حکمت، 1402ش.
    7. جوادی آملی، عبدالله. تسنیم (چاپ چهارم). قم: اسراء. ج38، 1399.
    8. حقدل، محمد علی، غلامپور، علیرضا، و عباسی‌نیا، سعید. بررسی و پاسخ به شبهه اقتباس قرآن کریم از تورات. پژوهش‌های اعتقادی کلامی، 56، 329-350، 1403.
    9. حیدری، علی رضا. نقد دیدگاه مستشرقان در اقتباس قرآن. قرآن‌پژوهی خاورشناسان، 16(30)، 207-235، 1400.
    10. خراسانی، علی. بررسی و نقد اثرپذیری قرآن از تورات و انجیل در دائرة‌المعارف قرآن لیدن(EQ). مطالعات علوم قرآن، 1، 60-87، 1398.
    11. رضایی اصفهانی، محمد علی. بررسی دیدگاه خاورشناسان درباره تأثیرپذیری قرآن از فرهنگ یهودی و مسیحی. قرآن‌پژوهی خاورشناسان، 8، 175-194، 1389.
    12. رضایی هفتادر، حسن، و نصیریان، صفر. ارزیابی نظریه نولدکه در اقتباس قرآن. معرفت، 235، 41-54، 1396.
    13. زبیدى، سید مرتضى حسینى زبیدى واسطى. تاج العَروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر، 1414ق.
    14. زمانی، محمدحسن. مستشرقان و قرآن. قم: بوستان کتاب، 1385.
    15. شاکر، محمد کاظم؛ فیاض؛ محمد سعید. «سیر تحول دیدگاه‌های خاورشناسان در مورد مصادر قرآن». پژوهش‌های قرآن و حدیث. 43(1)، 119-138، 1389 .
    16. طباطبایی، م.ع. تاریخ تحریف‌باوری در اسلام. تهران: نشر نی، ۱۴۰۱.
    17. طبرسی، فضل بن حسن. مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏ (به تصحیح فضل‌الله یزدی طباطبایی و هاشم رسولی، چاپ سوم، ۱۰ جلد). تهران: نشر ناصر خسرو، ۱۳۷۲.
    18. طبری، محمد بن جریر. جامع البیان فی تفسیر القرآن (30 جلد). بیروت: لبنان: دار المعرفة، 1412ق.
    19. عتریسی، جعفر حسن. التوراة و الإنجیل و القرآن. بیروت: دارالهادی، 1424ق).
    20. علامه طباطبایی، محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن‏ (چاپ دوم، ۲۰ جلد). بیروت: لبنان: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
    21. فان بِلادِل، کِوین. افسانه اسکندر در قرآن. در رینولدز، جی. اس، ویراستار). قرآن در بافت تاریخی آن. ترجمه سعید شفیعی، تهران: حکمت، 1402.
    22. فخر رازی، محمد بن عمر. التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب) (چاپ سوم، ۳۲ جلد). بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
    23. فراء، یحیى بن زیاد. معانی القرآن (تحقیق: محمد علی نجار، احمد یوسف نجاتی)، چاپ دوم، 3 جلد). قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1980 م).
    24. قطب، سید ابراهیم حسین شاذلی. فى ظلال القرآن‏ (چاپ ۳۵، ۶ جلد). بیروت: دار الشروق، ۱۴۲۵ق.
    25. قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا. تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب (حسین درگاهی، محقق). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، ۱۳۶۸.
    26. کاظمی تبار، محمدعلی، حسینی، بی‌بی زینب، رضاداد، علیه، و خزاعی، طیبه. نقد انگاره مستشرقان پیرامون اقتباس قرآن کریم از عهدین (مطالعه تطبیقی آوایی‌ـ معنایی برخی آیات سوره حجّ و کتاب حجّی). کتاب قیم، 31، 188-210، ۱۴۰۳.
    27. گریفیث، سیدنی. داستان‌های مسیحی و قرآن عربی: «اصحاب غار» در سوره کهف و در سنت مسیحیت سریانی. در رینولدز، جی. اس (ویراستار). قرآن در بافت تاریخی آن. ترجمه سعید شفیعی، تهران: حکمت، 1402.
    28. گلدتسهیر، ایگناتس. العقیدة والشریعة فی الإسلام: تاریخ التطور العقدی والتشریعی فی الدین الإسلامی. قاهره: دار الکاتب المصری، 1946م.
    29. معارف، مجید، نیل‌ساز، نصرفت، و زرنوشه فراهانی، حسن. «نقد دیدگاه خاورشناسان درباره تأثیرپذیری قرآن از کتاب مقدس». کتاب قیم، 1(4)، 117-140، 1390.
    30. مغنیه، محمدجواد. التفسیر الکاشف‏ (۷ جلد). قم: دار الکتاب الإسلامی، ۱۴۲۴ق.
    31. مکارم شیرازی، ناصر، و جمعی از نویسندگان. تفسیر نمونه‏ (چاپ دهم، ۲۸ جلد). تهران: دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱.
    32. میرعرب، فرج الله. بررسی ادعای اقتباس قرآن از عهدین. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1399.
    33. نیکزاد، عباس. بررسی تطبیقی قرآن و کتاب مقدس. قم: نشر معارف، 1394.
    34. هویلند، رابرت. کتیبه شناسی و زمینه باستان شناختی قرآن. در رینولدز، جی. اس، (ویراستار). قرآن در بافت تاریخی آن. ترجمه سعید شفیعی، تهران: حکمت، 1402.
    35. Andrae, T. Mohammed: The Man and His Faith (trans. T. Menzel). New York: Charles Scribner’s Sons. (from German: Mohammed, sein Leben und sein Glaube, Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht), 1936.
    36. Bell, R. The Origin of Islam in Its Christian Environment. London: Macmillan, 1926.
    37. Calder, Norman. “The Ummī in Islamic Juristic Literature,” Der Islam 67: 111–123, 1990.
    38. Crone, Patricia. “The Quranic Mushrikūn and the Resurrection (Part I),” BSOAS 75: 445–472, 2012.
    39. Crone, Patricia. “The Quranic Mushrikūn and the Resurrection (Part II),” BSOAS 76: 1–20, 2013.
    40. Dayeh, Islam. “Prophecy and Writing in the Qur’an, or Why Muhammad Was Not a Scribe.” In H. M. Zellentin (Ed.), The Qur’an's Reformation of Judaism and Christianity: Return to the Origins. Routledge, 2019.
    41. Donner, F. M. Muhammad and the Believers: At the Origins of Islam. Harvard University Press, 2010.
    42. Dye, G. “The Qur'anic Mary and the Chronology of the Qur’an.” In G. Dye (Ed.), Early Islam: The Sectarian Milieu of Late Antiquity? (pp. 159–201). Bruxelles: Éditions de l'Université de Bruxelles, 2023.
    43. El-Badawi, Emran I. The Qurʾan and the Aramaic Gospel Traditions. London: Routledge, 2014a.
    44. Geiger, A. Was hat Mohammed aus dem Judenthume aufgenommen? Bonn: F. Baaden. (English trans.: Judaism and Islam, trans. F. M. Young. Madras: M. D. C. S. P. K. Press), 1898.
    45. Goldfeld, Isaiah. “The Illiterate Prophet (nabī ummī): An Inquiry Into the Development of a Dogma in Islamic Tradition,” Der Islam 57: 58–67, 1980.
    46. Goudarzi, M. “Peering Behind the Lines,” Harvard Theological Review 113(3): 421–435, 2020.
    47. Griffith, S. H. The Bible in Arabic: The Scriptures of the ‘People of the Book’ in the Language of Islam. Princeton University Press, 2013b.
    48. Griffith, Sidney H. “Syriacisms in the Arabic Qur'an: Who Were Those Who Said ‘Allah Is Third of Three’.” In M. Bar-Asher et al. (eds), A Word Fitly Spoken. Jerusalem: The Ben-Zvi Institute, 83–110, 2007.
    49. Griffith, Sidney H. “Al-Naṣārā in the Qur'an: A Hermeneutical Reflection.” In New Perspectives on the Qur’an: The Qur’an in Its Historical Context 2, ed. Gabriel Said Reynolds. Routledge, 301–322, 2011.
    50. Hawting, Gerald R. The Idea of Idolatry and the Emergence of Islam: From Polemic to History. Cambridge University Press, 1999.
    51. Hirschfeld, Hartwig. New Researches into the Composition and Exegesis of the Qoran. London: Royal Asiatic Society, 1902.
    52. Horovitz, J. Koranische Untersuchungen. Berlin: De Gruyter, 1926.
    53. Hoyland, R. G. “The Jewish-Christian Audience of the Qur'an and the Arabic Bible.” In F. del Río Sánchez (Ed.), Jewish-Christianity and the Origins of Islam. Brepols, 31–40, 2018.
    54. Jeffery, Arthur. The Foreign Vocabulary of the Qur’ā Brill (originally published in Baroda), 2007.
    55. McAuliffe, Jane Dammen. “The Prediction and Prefiguration of Muhammad.” In J. C. Reeves (ed.), Bible and Qurʼān: Essays in Scriptural Intertextuality. Atlanta: Society of Biblical Literature, 2003.
    56. Neuwirth, A. Scripture, Poetry, and the Making of a Community: Reading the Qur'an as a Literary Text. Oxford University Press, 2014.
    57. Neuwirth, Angelika. The Qur’an and Late Antiquity: A Shared Heritage. Oxford University Press, 2019.Peters, F. E. Muhammad and the Origins of Islam. State University of New York Press, 1994.
    58. Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.
    59. Reynolds, Gabriel. The Qurʾān and its Biblical Subtext. London: Routledge, 2010.
    60. Shaddel, Mehdy. “Qurʾānic ummī: Genealogy, Ethnicity, and the Foundation of a New Community,” Jerusalem Studies in Arabic and Islam 43:1–60, 2016.
    61. Sherif, Faruq. A Guide to the Contents of the Qurʾ London: Ithaca, 1985.
    62. Shoemaker, S. J. Creating the Qur’an: A Historical-Critical Study. University of California Press, 2022.
    63. Sinai, N. The Qur'an: A Historical-Critical Introduction. Edinburgh University Press, 2017.
    64. Sinai, Nicolai. “The Christian elephant in the Meccan room: Dye, Tesei, and Shoemaker on the date of the Qurʾā” Journal of the International Qur’anic Studies Association, 9(1), 57–118, 2024.
    65. Sirry, M. Controversies over Islamic origins: An introduction to traditionalism and revisionism. Cambridge Scholars Publishing, 2021.
    66. Speyer, H. Die biblischen Erzählungen im Qoran. Hildesheim: Georg Olms Verlag, 1971.
    67. Stewart, Devin. “Understanding the Koran in English: Notes on Translation, Form, and Prophetic Typology.” In Z. Ibrahim, N. Kasabgy, and S. Aydelott (eds.), Diversity in Language: Contrastive Studies in English and Arabic Theoretical and Applied Linguistics. Cairo: American University in Cairo Press, 31–48, 2000.
    68. Tesei, Tommaso. “The Qurʾān(s) in Context(s).” Journal Asiatique 309: 185–202, 2021.
    69. Tisdall, W. St. C. The Original Sources of the Qur’an: Its Origin in Pagan Religions and Mythology. London: Society for Promoting Christian Knowledge, 1905.
    70. Torrey, C. C. The Jewish Foundation of Islam. New York: KTAV Publishing House, 1967.
    71. Trimingham, J. S. Christianity among the Arabs in Pre-Islamic Times. Longman; Librairie du Liban, 1979.
    72. Watt, W. M. Muhammad: Prophet and Statesman. Oxford University Press, 1961.
    73. Wellhausen, J. Reste arabischen Heidentums. Berlin: Georg Reimer, 1887.
    74. Witztum, Joseph. The Syriac Milieu of the Qurʾan: The Recasting of Biblical Narratives. PhD dissertation. NJ: Princeton University, 2011.
    75. Zubaydī, Sayyid Murtaḍā Ḥusaynī Zubaydī Wāsiṭī. (1414 AH). Tāj al-ʿArūs Min Jawāhir al-Qāmūs. Beirut: Dār al-Fikr

     

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 17 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری: 16 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش: 13 آذر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار